7 việc đơn giản hàng ngày giúp bé học nói hiệu quả

Có lẽ bố mẹ nào cũng muốn giúp em bé của mình học nói nhanh và có thể giao tiếp tốt. Theo mình, mong muốn này là điều dễ hiểu, bởi vì ngôn ngữ và giao tiếp là những khả năng đặc biệt của con người, và chúng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng xã hội loài người phát triển như ngày nay. Theo quan sát của riêng mình, những người có khả năng ngôn ngữ và kĩ năng giao tiếp tốt hầu như đều dễ gặp thuận lợi và thành công trong công việc, cũng như trong các mối quan hệ xã hội. Và không cần phải nói to tát xa xôi, việc bé sớm thuần thục ngôn ngữ và giao tiếp tốt sẽ giúp bố mẹ ‘nhàn’ hơn rất nhiều trong việc giải quyết các khúc mắc của các tiểu vũ trụ rắc rối này. Vì vậy, với mong muốn sớm được trò chuyện thoải mái cùng con, mình rất quan tâm đến việc phát triển kĩ năng ngôn ngữ cho Pika từ khi con mới chào đời.

Tuy nhiên cũng cần phải nói rằng, theo tìm hiểu cũng như trải nghiệm cá nhân của mình, mình thấy trẻ em có lộ trình phát triển rất riêng của chúng. Các bố mẹ có thể rất lưu tâm và rất chịu khó trò chuyện, tương tác với con từ khi con mới sinh, nhưng sẽ vẫn có những trường hợp thấy các bé có vẻ ‘chậm nói’ so với các bạn cùng trang lứa. Tuy nhiên, ‘nói ra’ chỉ là một phần của quá trình phát triển ngôn ngữ, các bạn bé có thể nói ít hơn nhưng hiểu được rất nhiều, chúng ta cần phải quan sát và giao tiếp thật sự với bé để có thể ước tính gần chính xác khả năng ngôn ngữ của con. Ví dụ, Pika tới 15 tháng tuổi mới bập bẹ nói được khoảng chục từ, nhưng thật sự mình chưa bao giờ sốt ruột vì bằng cách quan sát các phản ứng của con khi mình gọi tên đồ vật hay trò chuyện với con, mình biết con hiểu được rất nhiều từ mình nói.

Lúc này chàng 11 tháng tuổi và đang chỉ lồng đèn Hội An gọi là ‘cá’. Mọi thứ đều là ‘cá’.

Khi mình viết bài này thì Pika đã qua sinh nhật ba tuổi. Tuy chú bé không thể hiện một sự phát triển vượt trội về ngôn ngữ, nhưng trong suốt cả ba năm đầu đời, mình luôn thấy rất yên tâm về khả năng giao tiếp với bố mẹ của Pika ở mỗi giai đoạn phát triển. Đến bây giờ, Pika có thể thoải mái thể hiện các nhu cầu, mong muốn và cảm xúc của con. Chắc chắn trong hành trình phát triển ngôn ngữ và kĩ năng giao tiếp cho con ở các giai đoạn tiếp theo, bọn mình sẽ còn phải học hỏi, quan sát, thử nghiệm, đúc kết rồi lại tiếp tục vòng lặp ấy rất nhiều, nhưng đến thời điểm này, mình cũng muốn tổng kết một số điểm mình đã áp dụng và thấy hài lòng với kết quả. Cấu trúc và một phần nội dung quan trọng của bài viết là do mình lược dịch và biên tập từ bài nguyên bản bằng tiếng Anh của trang www.parents.com, kết hợp với việc đối chiếu với kinh nghiệm thực tế của bố mẹ Pika và tham khảo sách của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (The American Academy of Pediatrics).

Dưới đây là 7 cách để chúng mình thực hành ‘học nói’ cùng con mỗi ngày nhé. 

1. Trò chuyện với con

Từ khi Pika mới sinh, cả nhà đã để ý việc nói chuyện với bé bằng những câu rõ ràng, đầy đủ, chứ không chỉ có ‘chặc chặc’, ‘ơ ơ’ kiểu nựng nịu. Hãy nói với con ‘Bây giờ bố/mẹ sẽ mát-xa cho con một lúc trước khi con tắm nhé. Trong lúc chúng mình mát-xa cho nhau thì mẹ/bố sẽ pha nước tắm sẵn sàng nhé.’ Cứ như vậy với mọi tình huống trong ngày. Và nói với con những câu ngắn gọn, đơn giản và rõ ràng. Theo quan sát của mình thì nhiều bố mẹ trẻ hiện đại bây giờ có vẻ đều đang thực hành việc này khá tốt.

Từ lúc bé 4 tháng tuổi, bé có thể bập bẹ theo bạn bằng các phụ âm, đó là thời điểm để bạn giới thiệu với các bé các từ đơn giản như bà, bố, mẹ, măm…một cách rõ ràng và chính xác nhé.

2. Đọc sách cùng con

Việc này cũng nên bắt đầu từ lúc các bé mới sinh luôn. Thời gian bố mẹ dành cho việc đọc sách với con chính là ‘chỉ số’ để dự đoán khả năng đọc sách của trẻ trong tương lai. Pika tiếp xúc với sách ảnh từ những ngày đầu mới ra viện. Tuy mình không mua sách với số lượng quá nhiều một lúc, nhưng mình thường xuyên mua thêm tùy theo từng giai đoạn phát triển của con để phù hợp với khả năng hấp thụ của chú bé. Đến giờ mình vẫn duy trì thói quen đọc sách cho con mỗi tối; hoặc ban ngày nếu mình có thời gian và được chú bé đề nghị, mình cũng sẵn lòng đọc. Sự thật là chỉ có mình ‘mệt’ đòi nghỉ chứ chú bé chưa bao giờ chán việc đọc sách với bố mẹ. 

Em bé hớn hở với quyển sách nói đầu tiên được tặng

3. Cùng nhau thưởng thức âm nhạc

Khi con nghe nhạc, bạn hãy cùng con hát to bài hát, thậm chí nhảy múa theo. Pika mê đắm bài ‘The wheel on the bus go round and round’, suốt ngày ‘ráo en rào’, rồi ‘five little ducks went out one day’..Tiếng Việt thì có ‘một đoàn tàu, nhỏ tí xíu, bước mau mau’. Mình trước khi sinh con không thuộc nổi lời một bài hát thế mà đến lúc hát cùng cu cậu nhiều quá cũng thuộc được kha khá. Học ngôn ngữ qua âm nhạc là một trong những cách nhanh và vui nhất, tiếng Việt của chúng mình giàu thanh điệu nên các bé còn cảm nhận được cả ‘giai điệu’ trong ngôn ngữ nữa.

Ảnh: reddit.com

4. Tuân theo ‘mệnh lệnh’ của các bạn nhỏ

Nếu con bạn chỉ thích hát đi hát lại một bài, hay nghe đi nghe lại một câu chuyện, thì cứ theo các bé nhé. Mình biết nhiều bố mẹ tâm sự ‘hóa điên’ vì việc cứ nhai đi nhai lại một bài hát nhưng hãy chiều lòng các công chúa, hoàng tử một chút vì các vị ấy học bằng cách lặp đi lặp lại và thời gian đầu đời còn hoạt động theo kiểu rất ‘focus’ mà (điều mà bố mẹ cũng cực kì muốn học để có lại được mà khó ơi là khó ấy, nên hãy càng trân trọng nha). Khi con ngọng nghịu hát theo, bạn có thể lặp lại lời con nói một cách rõ ràng để con học cách phát âm chính xác. Thậm chí bạn có thể tương tác thêm bằng cách ‘biến tấu’ lời bài hát, chắc chắn các bạn nhỏ sẽ ‘phát hiện’ ra và có những phản ứng rất thú vị đó.

5. Không chỉ trích, chế nhạo cách phát âm của con

Khi con đang học nói, nếu con ngọng nghịu thì bạn đừng chê bai hay cười trêu con, thay vào đó hãy lặp lại lời con nói bằng ngôn ngữ rõ ràng, chính xác. Bằng cách này, bạn sẽ giúp con sửa phát âm, hoặc cách dùng từ cho đúng. Pika giai đoạn 3 tuổi còn cố tình nói sai để trêu bố mẹ, có lúc chồng mình cũng ‘phát xít’ đòi phạt con nhưng nhìn chung vợ chồng mình đều vượt qua cơn ‘nhây’ của chàng để giúp chàng sửa lại cho đúng.

6. Sử dụng ti vi và máy tính một cách chừng mực

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (The American Academy of Pediatrics) khuyến cáo trẻ em dưới 2 tuổi không nên xem TV, và trẻ từ 2 tuổi trở lên xem không quá hai tiếng một ngày, đồng thời bố mẹ phải kiểm tra để đảm bảo chất lượng chương trình các con xem. Thực tế, Pika nhà mình đã được giới thiệu các chương trình như super simple song từ khi em bé 8 tháng tuổi với thời lượng khoảng 15 phút một ngày; và bắt đầu từ 16 tháng, chàng ở nhà với bà nội do mẹ đi làm trở lại thì được xem nhiều hơn, nhưng cũng không quá 1h một ngày. Bây giờ hơn 3 tuổi, chú bé tất nhiên đòi xem nhiều hơn nhưng mình cũng giới hạn, tổng thời gian xem cả trên lớp và ở nhà ngày trong tuần không đến 1 h, cuối tuần cũng vậy, thậm chí ít hơn vì nhà mình hay đi chơi cuối tuần. Hôm nào có biểu hiện ỷ lại vào ‘bảo mẫu YouTube’, mình cũng thường xuyên bị chồng nhắc nhở nếu đã gần hạn mức 2h, he he.

7. Đưa con ra ngoài chơi

Đến công viên, ra bãi cỏ, đi thăm thủy cung, đi cắm trại sẽ giúp em bé được tiếp xúc với những không gian mới, quan sát thế giới thực đầy màu sắc và sống động.  Con sẽ nhìn thấy nhiều thứ, muốn hỏi và gọi tên chúng. Con sẽ được tham gia nhiều hoạt động ngoài trời và được lắng nghe bố mẹ hướng dẫn cách chơi, thực hiện các hoạt động. Bằng cách này, vốn từ vựng của các con sẽ tăng lên một cách tự nhiên và nhanh chóng.

Đọc thêm: 

Học mà chơi, chơi mà học. Nếu chúng ta thường xuyên thực hiện những hoạt động như trên với con, bé sẽ học được nhiều thứ khác bên cạnh ngôn ngữ, đồng thời chúng ta cũng sử dụng thời gian bên con thực sự ý nghĩa và trọn vẹn.